CHƯƠNG 3:

LỜI CỦA BÀI THÁNH CA

Lời có một vị trí vô cùng quan trọng trong Phụng vụ. Bởi vì Chúa Kitô là Ngôi Lời, là Lời của Thiên Chúa, là Lời nhập thể. Cho nên Người hiện diện thiết thực trong lời của Người, vì chính Người nói khi người ta đọc Thánh Kinh trong Giáo Hội, khi Giáo Hội cầu khẩn và hát Thánh vịnh. Giáo Hội có sứ mạng đưa sứ điệp Phúc Aâm đến cho thế giới; qua các thế hệ, sứ điệp này chủ yếu là bằng lời nói, là thánh truyền, và như vậy lời nói bao giờ cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Trong cử hành Phụng vụ Kitô giáo, lời nói là chủ yếu2. Nhưng nhờ ca hát, lời nói đó được mặc thêm một chiều kích mới, vì Lời đã được thêm sức rung cảm và khả năng hiệp thông của cộng đoàn. Vì thế, ca hát trong Phụng vụ giữ một vai trò quan trọng về mục vụ cho tín hữu. Nhiều khi người ta quá chú trọng đến nghệ thuật mà làm mất ý nghĩa Phụng vụ cử hành. Người ta dừng lại ở cảm xúc nghệ thuật, mà ít quan tâm đến bản văn, đến lời có giá trị sư phạm giúp họ hiểu ý nghĩa Phụng vụ và ý nghĩa cầu nguyện.

Do đó, muốn đạt kết quả giáo dục đức tin qua ca hát, (qua những bài ca), người sáng tác cần lưu ý; Trong Phụng vụ, lời ca rất quan trọng, nhất là lời ca là chính lời Thiên Chúa (Kinh thánh) lời của Hội Thánh (lời của Phụng vụ). Thế nên phải đặt ưu tiên cho lời lấy từ nguồn suối Kinh Thánh và Phụng vụ, hay từ những suy tư thần học, nếu đặt lời mới thì lời đó ngoài điều kiện "phải thích hợp với giáo thuyết công giáo", nó còn phải tôn trọng mẹo luật và đặc tính của từng ngôn ngữ, tôn trọng bản tính và đặc điểm của từng dân tộc, đồng thời phải cố gắng sử dụng những kỹ thuật thi ca để làm nổi bật tính văn chương của lời ca. Vì vậy, những bài thiếu tính chất văn chương, nhất là sai ngữ pháp, dùng từ không chỉnh, ngắt câu không đúng, dấu giọng không hợp với dòng ca, không vần không điệu... thì đừng đưa vào Phụng vụ. Thánh Nhạc gồm hai yếu tố chính là nhạc và lời. Nhạc phải phục vụ lời, chứ không ngược lại. Nếu trong khi sáng tác, có khi phải chọn một trong hai thì người sáng tác phải hy sinh nhạc để tôn trọng lời ca. Đương nhiên, nếu nhạc hay mà vẫn giữ được lời ca Phụng vụ, thì đó là lý tưởng. Muốn cho lời đúng và hay chúng ta cần biết một số điều căn bản trong việc đặt lời cho bài thánh ca, trong đó kho tàng Kinh Thánh cần phải được trân trọng và sử dụng làm nguồn ý chính cho lời ca.

  1. Thánh Kinh và Thánh Nhạc.
  2. Điểm lại lời ca của một số sáng tác mới.
  3. Vài đề nghị về việc đặt lời cho bài thánh ca (hình thể ca khúc).

 

  1. Thánh kinh và Thánh Nhạc:

Những tài liệu cổ xưa cho thấy cộng đoàn Phụng vụ của các tín hữu ở những thế kỷ đầu thường hát thánh thi và thánh ca. Ngoài các thánh vịnh, thánh ca Cựu Ước, các tín hữu còn hát thánh ca Tân Ước là những bài ca do Thần Khí linh hứng

  1. Thánh vịnh:
  2. Phụng vụ Kitô giáo đã khơi nguồn từ Phụng vụ Do thái giáo trong Hội Đường. Người Do thái thường hát Thánh vịnh khi cầu nguyện. Vì thế, trong Phụng vụ Kitô giáo không thể thiếu thánh vịnh, thánh thi và thánh ca. Ta có thể nói được rằng thánh vịnh chiếm một địa vị ưu thế trong những bài ca Kinh Thánh.

    Trong những thế kỷ đầu, hình như các thánh vịnh được coi như là những bài đọc tương đương với các bài sách thánh khác. Khi Giáo Hội bị bách hại, các tín hữu được khích lệ hát thánh vịnh. Khi phong trào tu dòng phát triển, ảnh hưởng của các dòng tu về Phụng vụ rất lớn lao. Người ta đọc Giờ Kinh Phụng vụ bằng cách hát Thánh Vịnh chung trong cộng đoàn. Khi cử hành thánh lễ, ca nhập lễ thường được hát lúc rước vị chủ tế. Các ca nhập lễ đa số lấy từ các thánh vịnh. Ca hiệp lễ cũng trích từ các thánh vịnh.

    Ngày nay Thánh vịnh được hát hay đọc trong Phụng vụ Rôma khi cử hành các Giờ Kinh Phụng Vụ, Thánh lễ và các bí tích cũng như phụ tích. Trong các Giờ Kinh Phụng Vụ, toàn bộ thánh vịnh được đọc (hát) theo chu kỳ 4 tuần lễ. Nhất là thánh vịnh được sử dụng trong đáp ca sau bài đọc 1, là thành phần trọn vẹn của Phụng vụ Lời Chúa, đôi khi trong câu tung hô Tin Mừng.

  3. Thánh ca:
  4. Các thánh ca Kinh Thánh có vị trí quan trọng trong Phụng vụ. Các tín hữu thời Hội Thánh sơ khai đã hết sức quý chuộng bài ca Môsê (Xh 15,3), và các đoạn thánh ca trong Cựu Ước và trong Tin Mừng Luca. Hiện nay, các Giờ Kinh Phụng Vụ sử dụng 26 thánh ca Cựu Ước và 12 thánh ca Tân Ước.

    Cựu Ước:

    1. Xh 15, 1-4. 8-13. 17-18 và 15, 1-6. 13. 17-18
    2. Đnl 32, 1-12
    3. 1Sm 2, 1-10
    4. 1Sb 29, 10-13
    5. Tb 13, 2-8
    6. 13, 10-18
    7. Gđt 16, 1-2. 13-15
    8. Kn 9, 1-6. 9-11
    9. Hc 36, 1-5. 10-13
    10. Is 2, 2-5
    11. 12, 1-6
    12. 26, 1-4. 7-9. 12
    13. 33, 13-16
    14. 38, 10-14. 17-20
    15. 40, 10-17
    16. 42, 10-16
    17. 45, 15-25
    18. 61, 10-62, 5
    19. 66, 10-14a
    20. Gr 14, 17-21
    21. 31,10-14
    22. Ed 36, 24-28
    23. Đn 3, 26-27. 29. 34-41
    24. 3, 52-57
    25. 3, 57-88. 56
    26. Kb 3, 2-4. 13a. 15-19

    Tân Ước:

    1. Lc 1, 46-55 (Magnificat)
    2. Lc 1, 68-79 (Benedictus)
    3. Lc 2, 29-32 (Nunc dimittis)
    4. Ep 1, 3-10
    5. Pl 2, 6-11
    6. Cl 1, 12-20
    7. 1 Tm 3, 16
    8. 1 Pr 2, 21-24
    9. Kh 4, 11; 5, 9. 10. 12
    10. 11, 17-18; 12, 10b-12a
    11. 15, 3-4
    12. 19, 1-2. 5-7

  5. Các Thánh ca ngoài Kinh Thánh:
    1. Ngoài các thánh ca Kinh Thánh, Phụng vụ còn có các thánh ca do các thi sĩ Kitô giáo biên soạn, chẳng hạn kinh"Vinh danh", kinh "Tin Kính" trong thánh lễ. Kinh "Lạy Thiên Chúa" (Te Deum) trong các Giờ Kinh Phụng Vụ. Thời Trung cổ các tác giả Công Giáo đã có những thánh ca về Đức Mẹ và ngày nay còn được dùng trong kinh tối, có những thánh ca về Thánh Thể và những đáp ca Tiếp liên.
    2. Thánh Thi: (Bài ngợi ca, Ca vãn, Bài ca chúc tụng)

Thánh thi là những bài thi ca đã được sáng tác qua nhiều thế kỷ. Những sáng tác này nhiều khi không được nổi về mặt văn chương nghệ thuật, nhưng rất phong phú về phương diện diễn tả mầu nhiệm trong Đạo. Trong Phụng vụ Kitô giáo, thánh thi là những bài ca do Hội Thánh biên soạn, theo thơ hoặc có âm vận, dùng để hát. Các thánh thi đều mang nội dung tán tụng Thiên Chúa, Đức Kitô. Đức Mẹ hay các thánh. Các thánh thi khác với thánh vịnh và thánh ca Kinh Thánh. Vì là một thể loại in đậm dấu ấn của nguồn cảm hứng và khuynh hướng thuộc nhiều thời đại khác nhau, các thánh thi vay mượn tiết tấu bình dân, hay nguợc lại, được chuyển hóa sang đời thường. Trong Phụng vụ các giờ kinh hiện nay, chúng ta thấy xuất hiện nhiều thánh thi mới, cũng như sử dụng lại nhiều thánh thi trong các sách phụng vụ cũ. Các thánh thi thường được xếp vào đầu các Giờ Kinh Phụng Vụ, nên chúng mang lại cho mỗi giờ kinh một âm sắc đặc biệt, cả trong chu kỳ hàng ngày cũng như trong chu kỳ cả năm. Loại được thông dụng nhất là loại bắt chước thánh vịnh và được mệnh danh là những thánh vịnh ngoài Thánh Kinh.

Trong thời gian gần đây, đã thấy xuất hiện một số bài thánh ca rất hay mà lời ca lấy từ những thánh thi này.

Như vậy, chính thánh vịnh, thánh ca Cựu, Tân ước là thánh kinh được hát lên. Những bản văn này là một kho tàng phong phú và vô tận, chuyển tải Lời Chúa và gợi hứng cho những sáng tác mới. Đã có nhiều thánh vịnh, thánh ca kinh thánh đã được dệt nhạc, mỗi bài đều diễn tả một vẻ đẹp. Vì thế cần tiếp tục dệt nhạc những áng văn Kinh Thánh ấy với tất cả khả năng và kỹ năng của chúng ta.

Cũng trong thời gian vừa qua, vì không chú trọng đến Kinh Thánh, mà chỉ chú trọng đến những suy tư cá nhân, nặng về tình cảm riêng tư, v..v... nên đã có những bài ca bộc lộ nhiều điểm không đúng xét về nội dung lời ca (tư tưởng giáo lý), cũng như thiếu tôn trọng những nguyên tắc tối thiểu về văn phạm và kỹ thuật văn chương.

  1. Điểm lại lời ca của một số sáng tác mới.
  2. Vài đề nghị về việc đặt lời cho bài thánh ca (hình thể ca khúc).