LỜI NÓI ĐẦU

Nền thánh nhạc Việt Nam trong những năm qua có nhiều nét khởi sắc: nhiều sáng tác mới, phong phú và đa dạng; các giáo xứ để tâm hơn đến sinh hoạt ca đoàn; việc hát cộng đồng đã được nhiều nơi chú trọng… Đó là những điểm đáng mừng cần ghi nhận và phát huy.

Tuy nhiên, nếu cẩn thận xem xét những sáng tác mới này, người ta không thể không lo âu, vì có nhiều bài thánh ca có vấn đề. Có những bài cần thẩm định lại cả nhạc và lời. Có những bài tác giả quá chú trọng nhạc mà không để ý lời. Nhất là về lời ca, là điều dễ nhận thấy hơn. Lời ca chưa hay đã đành, lại không đúng về nội dung giáo lý, về tinh thần mà phụng vụ đòi hỏi phải có… Chứng tỏ người viết thiếu lưu tâm. Nhiều vị chuyên môn đều nhất trí những bài thánh ca hiện nay đạt về số lượng nhưng lại thiếu chất lượng.

Bên cạnh việc sáng tác cần phải xem lại, việc ca hát trong nhà thờ còn cần phải được xét kỹ hơn. Tham dự các thánh lễ, nhiều người hiểu biết phải thừa nhận rằng các cộng đoàn, và các ca đoàn đã sử dụng các bài hát một cách tùy tiện: - hát những bài ca không phù hợp với chủ đề của ngày lễ; - hoặc bài ca không liên quan gì đến nghi thức và tác động phụng vụ đang được cử hành; - hoặc nội dung bài ca không phù hợp với đối tượng cộng đoàn tham dự; - có khi hát cả những bài ca chưa được phép sử dụng. Đó là những điều đáng ngại, cần phải xem xét và uốn nắn.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những biểu hiện sai lệch trên:

Theo chúng tôi, nguyên nhân chính đưa đến tình trạng "tăng về số lượng, kém về chất lượng" trong cả hai lãnh vực viết và hát thánh ca có lẽ bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết căn bản phụng vụ và vai trò thánh nhạc trong phụng vụ. Nhiều nhạc sĩ, nhiều ca trưởng chưa nắm vững những quy luật và ý nghĩa phụng vụ và thánh nhạc 1.

Để giải quyết những tồn tại này, trong những năm qua, Ủy Ban Thánh Nhạc toàn quốc, cũng như các Ủy Ban Thánh Nhạc giáo phận, đã tổ chức những buổi thảo luận chuyên đề về thánh nhạc, đã phổ biến những nội san, tập san có tính hướng dẫn, để phổ cập các kiến thức căn bản và cần thiết cho mọi thành phần hoạt động trong lãnh vực thánh nhạc.

Những nỗ lực trên phát xuất từ trách nhiệm và "nhiệt tình việc nhà Chúa" vì một nền thánh nhạc phải thánh thiện và nghệ thuật đích thực.

Được sự gợi ý của các cha giáo, của quý vị hằng quan tâm đến thánh nhạc, dẫu biết bản thân mình hèn mọn, khả năng giới hạn, chúng tôi cố gắng trình bày thêm một số suy nghĩ, mong góp phần nhỏ bé cùng với mọi người quyết đẩy lùi bóng tối tục hóa trên khoảng trời thánh nhạc; đồng thời góp sức lưu tâm hơn nữa đến việc viết lời ca, sao cho lời ca trong những sáng tác mới thấm nhuần lời Chúa, giàu tư tưởng thần học, ngõ hầu xây dựng công trình viết và hát thánh ca cho đúng, cho hay, nhất là những bài ca dành cho cộng đoàn phụng vụ Chúa nhật.

Có những vấn đề mà các tài liệu khác đã bàn giải đầy đủ, chúng tôi chỉ nhắc lại một vài nét chính yếu; còn những vấn đề chưa được bày trình rốt ráo, hoặc cần phải được nhấn mạnh hơn, chúng tôi dừng lại lâu hơn. Bởi lẽ thánh nhạc là một lãnh vực rộng lớn, liên quan đến nhiều lãnh vực khác nữa, nên không đơn thuần tìm hiểu thánh nhạc một cách riêng biệt. Hơn nữa, hiện nay thánh nhạc vẫn còn là một miền "đất hứa" cho chúng ta kế thừa và khám phá. Vì thế việc nhìn lại Thánh nhạc và những vấn đề cần được quan tâm có lẽ không phải là điều vô ích.

Ở đây, vì trang giấy hạn hẹp, chúng ta sẽ đề cập đến những nét chính yếu, cần thiết hơn. Chẳng hạn: hiểu biết căn bản về phụng vụ nói chung; vị trí trung tâm của thánh lễ Chúa nhật trong đời sống phụng vụ Giáo Hội như thế nào; tại sao phải quan tâm đến tính cộng đoàn và chính cộng đoàn trong phụng vụ; đâu là vai trò thánh nhạc; chất lượng của việc sáng tác và hát thánh ca hệ tại ở những điểm nào… Đó không phải là những vấn đề chúng ta cần phải quan tâm khi bàn về thánh nhạc sao?

Thực hiện công việc thu tập nhỏ bé này, chúng tôi nguyện ước bày tỏ lòng biết ơn, đền ơn Giáo Hội, và tha thiết nép mình trong Giáo Hội để cùng cất lên bài ca "Tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa tín hữu".

Công việc này mới chỉ là bước đầu góp nhặt sắp xếp và trình bày theo sở kiến thiếu sót, từ nguồn tư liệu rất hạn chế. Do đó rất mong đón nhận sự chỉ giáo và chỉnh lý của các đấng bậc cùng bạn bè thân hữu gần xa trong ý nguyện chung là góp phần xây dựng nền Thánh Nhạc của Giáo Hội trong lòng Quê Hương.

Nguyễn Duy.